Cynk, spirulina, zielona herbata, chlorofilina: co wolno napisać o składnikach suplementu

Reklamy „zielonych" suplementów lubią duże słowa. Ta strona ich nie używa — nie dlatego, że składniki są nieciekawe, ale dlatego, że oświadczenia zdrowotne w reklamie żywności podlegają szczególnym zasadom UE: wolno używać tylko zatwierdzonych, i to na warunkach, które trzeba spełnić. Dla czterech pozycji z listy składników Clora Balance oznacza to trzy różne odpowiedzi. Poniżej — jakie i dlaczego.

Jedno zastrzeżenie na początek: lista składników pochodzi od właściciela oferty, a pełnej tylnej etykiety jeszcze nie widzieliśmy. Frontu etykiety („With Pure Chlorophyll & Nutrient Boosters") nie traktujemy jako potwierdzenia listy: „pure chlorophyll" to nie chlorofilina sodowo-miedziowa (chemicznie zmodyfikowany kompleks miedziowy chlorofiliny, E141 ii), a „nutrient boosters" to sformułowanie producenta, którego nie powtarzamy. Na pudełku są też hasła handlowe i wzmianka o „adaptogenach i probiotykach"; nie używamy ich jako własnych obietnic, hasła na zdjęciach rozmyliśmy, a składników spoza listy nie potwierdzamy.

Zasada: wykaz albo milczenie

Suplement diety jest żywnością (dyrektywa 2002/46/WE [4]). O tym, że żywność wpływa na zdrowie, wolno twierdzić tylko wtedy, gdy dane zdanie znajduje się w unijnym wykazie zatwierdzonych oświadczeń zdrowotnych — tak stanowi rozporządzenie (WE) nr 1924/2006 [1], a wykaz ustanowiło rozporządzenie (UE) nr 432/2012 [2]. Każda pozycja wykazu ma treść oświadczenia i warunki stosowania. Reszta informacji o żywności — skład, pochodzenie, postać, cena, historia użycia — pozostaje dozwolona; ograniczenie dotyczy oświadczeń o wpływie na zdrowie, nie faktów.

Cynk: oświadczenia są, ale potrzebna jest liczba

Cynk to jeden z niewielu składników z długą listą zatwierdzonych oświadczeń w wykazie 432/2012. Mają one jednak warunek wspólny dla witamin i składników mineralnych: produkt musi spełniać kryteria określenia „źródło cynku", czyli zawierać znaczącą ilość tego składnika. Punktem odniesienia jest referencyjna wartość spożycia cynku — 10 mg (załącznik XIII do rozporządzenia 1169/2011 [3]); w praktyce dla suplementów przyjmuje się 15 % tej wartości w zalecanej dziennej porcji. Ile cynku jest w porcji Clora Balance, powinna podawać tylna etykieta; my jej nie mamy. Bez tej liczby nie możemy zweryfikować spełnienia warunku — dlatego nie używamy żadnego oświadczenia zdrowotnego. Warto też wiedzieć, że dla cynku ustalono górny tolerowany poziom spożycia z wszystkich źródeł (25 mg dziennie dla dorosłych wg oceny EFSA [6]) — stąd nasza uwaga, żeby sumować ilości, jeśli przyjmujesz kilka preparatów.

Spirulina i zielona herbata: lista „w zawieszeniu" i wyrok z 2025 r.

Roślin i innych surowców „botanicznych" w wykazie praktycznie nie ma. Ich wnioski (kilka tysięcy) Komisja Europejska w 2010 r. odłożyła na bok, bo ocena wymagała rozstrzygnięcia, jak traktować tradycję użycia. Te wnioski tworzą tzw. listę oświadczeń „w zawieszeniu" (on hold) i od piętnastu lat czekają na ocenę; spirulina i zielona herbata są właśnie tam.

Przez lata branża interpretowała zawieszenie jako furtkę: skoro oświadczenie czeka na ocenę, można go używać pod pewnymi warunkami (art. 28 ust. 5 i 6 rozporządzenia 1924/2006). 30 kwietnia 2025 r. Trybunał Sprawiedliwości UE w sprawie C-386/23 [5] zawęził tę furtkę do minimum: samo figurowanie oświadczenia na liście „w zawieszeniu" nie wystarcza do jego stosowania — oświadczenia zdrowotne dotyczące substancji roślinnych, których ocena nie została zakończona, są co do zasady niedopuszczalne w reklamie suplementów diety, chyba że konkretne zastosowanie korzysta z reżimu przejściowego przewidzianego w art. 28 ust. 6 — Trybunał wyraźnie ten wyjątek zastrzegł. Nie wolno też używać ogólnych, nieswoistych odniesień do korzyści zdrowotnych czy „równowagi", jeśli nie towarzyszy im konkretne zatwierdzone oświadczenie. Wyrok obowiązuje w każdym państwie członkowskim, także w Polsce. Dlatego na clorabalance.eu nie stosujemy tych oświadczeń i nie przypisujemy działania ani składnikom, ani produktowi — również w „miękkiej" formie.

O zielonej herbacie trzeba dodać więcej. W 2018 r. EFSA oceniła bezpieczeństwo katechin z zielonej herbaty [7] i wskazała, że dawki EGCG od 800 mg dziennie z suplementów mogą wiązać się z podwyższeniem enzymów wątrobowych. Z tej oceny wynikło prawo: rozporządzenie Komisji (UE) 2022/2340 [8] wpisało ekstrakty z zielonej herbaty zawierające EGCG do załącznika III rozporządzenia 1925/2006 — dzienna porcja musi dostarczać mniej niż 800 mg EGCG, a etykieta ma podawać zawartość EGCG w porcji, maksymalną liczbę porcji dziennie oraz ostrzeżenia: nie spożywać z innymi produktami z zieloną herbatą tego samego dnia, nie stosować w ciąży, w okresie karmienia piersią i u dzieci poniżej 18 lat, nie spożywać na pusty żołądek. Nie znamy zawartości EGCG ani specyfikacji ekstraktu w Clora Balance — jeżeli zastosowany ekstrakt zawiera EGCG, etykieta musi spełniać te wymagania; dlatego przed użyciem należy sprawdzić etykietę konkretnego opakowania.

Chlorofilina: barwnik, nie „oświadczenie"

Chlorofilina sodowo-miedziowa to rozpuszczalna w wodzie pochodna chlorofilu; w prawie żywnościowym UE jest znana przede wszystkim jako barwnik spożywczy E141 (ii) dopuszczony rozporządzeniem 1333/2008 [9]. Jako składnik suplementu nie ma w wykazie 432/2012 żadnego oświadczenia. Skutek jest ten sam co dla roślin: opisujemy, czym jest, nie — co robi. „Zielona woda" na zdjęciach reklamowych to po prostu jej kolor.

Skąd i od kiedy — cztery pozycje z listy

Cynk — pierwiastek śladowy obecny w mięsie, nasionach, orzechach i roślinach strączkowych; w suplementach jako sól lub chelat (glukonian, cytrynian, siarczan, pikolinian). Spirulina (Arthrospira platensis) — sinica hodowana w zbiornikach wodnych, jedzona tradycyjnie w rejonie jeziora Czad i w dawnym Meksyku, dziś produkowana m.in. w Chinach, Indiach i USA; zawiera białko i fenyloalaninę — osoby z fenyloketonurią powinny kierować się zaleceniami medycznymi dotyczącymi jej całkowitego spożycia. Zielona herbata (Camellia sinensis) — liście niepoddane fermentacji, parzone w Chinach i Japonii od stuleci; ekstrakt to skoncentrowana postać liścia z katechinami i naturalną kofeiną. Chlorofilina sodowo-miedziowa — wytwarzana z chlorofilu roślinnego przez zastąpienie magnezu miedzią i zmydlenie; w użyciu jako barwnik od dziesięcioleci.

Jak czytać etykietę takiego suplementu — pięć punktów

1. Skład po nazwie i z liczbą. Dyrektywa 2002/46 wymaga, by ilość każdego składnika o działaniu odżywczym lub fizjologicznym była podana liczbowo na zalecaną dzienną porcję. Dla cynku dodatkowo procent referencyjnej wartości spożycia.
2. Postać związku cynku i standaryzacja ekstraktu. „Cynk" bez postaci i „ekstrakt z zielonej herbaty" bez stosunku (np. 10:1) lub standaryzacji (np. na EGCG) to za mało, żeby cokolwiek porównać. Lista właściciela oferty tych danych nie zawiera; etykieta powinna.
3. Brak obietnic działania bez podstawy. Sama obecność oświadczenia na liście „w zawieszeniu" nie wystarcza do jego stosowania; trzeba wykazać właściwą podstawę prawną, w tym — gdy ma zastosowanie — spełnienie warunków reżimu przejściowego z art. 28 ust. 6. Dla cynku podstawą jest znana ilość ≥15 % RWS w porcji.
4. Ostrzeżenia. „Nie przekraczać zalecanej porcji", „suplement diety nie może być stosowany jako substytut zróżnicowanej diety", „przechowywać w miejscu niedostępnym dla małych dzieci" — obowiązkowe na każdym suplemencie w Polsce (rozporządzenie w sprawie składu oraz oznakowania suplementów diety [10]). Przy ekstrakcie z zielonej herbaty zawierającym EGCG obowiązkowe są dodatkowo ostrzeżenia z rozporządzenia 2022/2340; przy spirulinie producent może dodać własne.
5. Podmiot odpowiedzialny i notyfikacja. Nazwa i adres producenta lub podmiotu wprowadzającego do obrotu; w Polsce suplement powinien być zgłoszony do Głównego Inspektoratu Sanitarnego przed pierwszym wprowadzeniem na rynek [11].

Podsumowanie

O cynku wolno napisać, że wspiera to czy tamto — ale tylko wtedy, gdy wiadomo, ile go jest. O spirulinie, zielonej herbacie i chlorofilinie wolno napisać, skąd pochodzą, jak długo ludzie ich używają i w jakiej postaci trafiają do kapsułki — nie „na co działają". Trzymamy się tego nie dlatego, że tak wygodniej, ale dlatego, że kupujący, który ma przed sobą skład po nazwie i jasne warunki zakupu, może zdecydować sam. Ilości składników i dawkowanie sprawdź na etykiecie swojego opakowania.