Ψευδάργυρος, σπιρουλίνα, πράσινο τσάι, χλωροφυλλίνη: τι επιτρέπεται να γράφουμε για τα συστατικά ενός συμπληρώματος

Οι διαφημίσεις «πράσινων» συμπληρωμάτων αγαπούν τις μεγάλες λέξεις. Αυτή η σελίδα δεν τις χρησιμοποιεί — όχι επειδή τα συστατικά είναι αδιάφορα, αλλά επειδή οι ισχυρισμοί υγείας στη διαφήμιση τροφίμων υπόκεινται σε ειδικούς κανόνες της ΕΕ: επιτρέπονται μόνο οι εγκεκριμένοι, και μάλιστα υπό όρους που πρέπει να πληρούνται. Για τις τέσσερις θέσεις της λίστας συστατικών του Clora Balance αυτό σημαίνει τρεις διαφορετικές απαντήσεις. Παρακάτω — ποιες και γιατί.

Μία επιφύλαξη εξαρχής: η λίστα συστατικών προέρχεται από τον ιδιοκτήτη της προσφοράς, και την πλήρη πίσω ετικέτα δεν την έχουμε δει ακόμη. Τη μπροστινή όψη («With Pure Chlorophyll & Nutrient Boosters») δεν τη θεωρούμε επιβεβαίωση της λίστας: το «pure chlorophyll» δεν είναι η χλωροφυλλίνη νατρίου-χαλκού (χημικά τροποποιημένο σύμπλοκο χαλκού με χλωροφυλλίνη, E141 ii), και το «nutrient boosters» είναι διατύπωση του παρασκευαστή που δεν επαναλαμβάνουμε. Στο κουτί υπάρχουν επίσης εμπορικά σλόγκαν και αναφορά σε «προσαρμογόνα και προβιοτικά»· δεν τα χρησιμοποιούμε ως δικές μας υποσχέσεις, τα σλόγκαν στις φωτογραφίες θολώθηκαν, και συστατικά εκτός λίστας δεν επιβεβαιώνουμε.

Ο κανόνας: κατάλογος ή σιωπή

Το συμπλήρωμα διατροφής είναι τρόφιμο (Οδηγία 2002/46/ΕΚ [4]). Ότι ένα τρόφιμο επηρεάζει την υγεία επιτρέπεται να δηλώνεται μόνο αν η συγκεκριμένη φράση περιλαμβάνεται στον ενωσιακό κατάλογο εγκεκριμένων ισχυρισμών υγείας — έτσι ορίζει ο κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1924/2006 [1], και τον κατάλογο θέσπισε ο κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 432/2012 [2]. Κάθε θέση του καταλόγου έχει διατύπωση ισχυρισμού και όρους χρήσης. Οι υπόλοιπες πληροφορίες για το τρόφιμο — σύνθεση, προέλευση, μορφή, τιμή, ιστορία χρήσης — παραμένουν επιτρεπτές· ο περιορισμός αφορά τους ισχυρισμούς για την επίδραση στην υγεία, όχι τα γεγονότα.

Ψευδάργυρος: ισχυρισμοί υπάρχουν, αλλά χρειάζεται αριθμός

Ο ψευδάργυρος είναι από τα λίγα συστατικά με μακρά λίστα εγκεκριμένων ισχυρισμών στον κατάλογο 432/2012. Έχουν όμως έναν κοινό όρο για βιταμίνες και ανόργανα συστατικά: το προϊόν πρέπει να πληροί τα κριτήρια του χαρακτηρισμού «πηγή ψευδαργύρου», δηλαδή να περιέχει σημαντική ποσότητά του. Σημείο αναφοράς είναι η τιμή αναφοράς πρόσληψης ψευδαργύρου — 10 mg (παράρτημα XIII του κανονισμού 1169/2011 [3])· στην πράξη για τα συμπληρώματα χρησιμοποιείται το 15 % αυτής της τιμής στη συνιστώμενη ημερήσια μερίδα. Πόσος ψευδάργυρος υπάρχει στη μερίδα του Clora Balance θα πρέπει να το αναφέρει η πίσω ετικέτα· εμείς δεν την έχουμε. Χωρίς αυτόν τον αριθμό δεν μπορούμε να επαληθεύσουμε την πλήρωση του όρου — γι' αυτό δεν χρησιμοποιούμε κανέναν ισχυρισμό υγείας. Αξίζει επίσης να γνωρίζετε ότι για τον ψευδάργυρο έχει οριστεί ανώτατο ανεκτό επίπεδο πρόσληψης από όλες τις πηγές (25 mg την ημέρα για ενήλικες κατά την εκτίμηση της EFSA [6]) — εξ ου και η επισήμανσή μας να αθροίζετε τις ποσότητες αν παίρνετε περισσότερα σκευάσματα.

Σπιρουλίνα και πράσινο τσάι: η λίστα «σε αναμονή» και η απόφαση του 2025

Φυτά και άλλες «βοτανικές» πρώτες ύλες ουσιαστικά δεν υπάρχουν στον κατάλογο. Οι αιτήσεις τους (αρκετές χιλιάδες) παραμερίστηκαν από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή το 2010, γιατί η αξιολόγηση απαιτούσε απόφαση για το πώς αντιμετωπίζεται η παράδοση χρήσης. Οι αιτήσεις αυτές αποτελούν τη λεγόμενη λίστα ισχυρισμών «σε αναμονή» (on hold) και περιμένουν αξιολόγηση δεκαπέντε χρόνια· η σπιρουλίνα και το πράσινο τσάι βρίσκονται ακριβώς εκεί.

Επί χρόνια ο κλάδος ερμήνευε την αναμονή ως παράθυρο: αφού ο ισχυρισμός περιμένει αξιολόγηση, μπορεί να χρησιμοποιηθεί υπό ορισμένους όρους (άρθρο 28 παρ. 5 και 6 του κανονισμού 1924/2006). Στις 30 Απριλίου 2025 το Δικαστήριο της ΕΕ στην υπόθεση C-386/23 [5] περιόρισε αυτό το παράθυρο στο ελάχιστο: η απλή παρουσία ενός ισχυρισμού στη λίστα «σε αναμονή» δεν αρκεί για τη χρήση του — οι ισχυρισμοί υγείας για φυτικές ουσίες, των οποίων η αξιολόγηση δεν έχει ολοκληρωθεί, είναι κατ' αρχήν ανεπίτρεπτοι στη διαφήμιση συμπληρωμάτων διατροφής, εκτός αν η συγκεκριμένη χρήση εμπίπτει στο μεταβατικό καθεστώς του άρθρου 28 παρ. 6 — το Δικαστήριο επιφύλαξε ρητά αυτή την εξαίρεση. Δεν επιτρέπονται ούτε γενικές, μη ειδικές αναφορές σε οφέλη για την υγεία ή «ισορροπία», αν δεν συνοδεύονται από συγκεκριμένο εγκεκριμένο ισχυρισμό. Η απόφαση ισχύει σε κάθε κράτος μέλος, και στην Ελλάδα. Γι' αυτό στο clorabalance.eu δεν χρησιμοποιούμε αυτούς τους ισχυρισμούς και δεν αποδίδουμε δράση ούτε στα συστατικά ούτε στο προϊόν — ούτε σε «ήπια» μορφή.

Για το πράσινο τσάι πρέπει να προστεθούν περισσότερα. Το 2018 η EFSA αξιολόγησε την ασφάλεια των κατεχινών του πράσινου τσαγιού [7] και επισήμανε ότι δόσεις EGCG από 800 mg την ημέρα από συμπληρώματα μπορεί να συνδέονται με αύξηση των ηπατικών ενζύμων. Από αυτή την αξιολόγηση προέκυψε νόμος: ο κανονισμός (ΕΕ) 2022/2340 της Επιτροπής [8] ενέταξε τα εκχυλίσματα πράσινου τσαγιού που περιέχουν EGCG στο παράρτημα III του κανονισμού 1925/2006 — η ημερήσια μερίδα πρέπει να αποδίδει λιγότερο από 800 mg EGCG, και η ετικέτα πρέπει να αναφέρει την περιεκτικότητα σε EGCG ανά μερίδα, τον μέγιστο αριθμό μερίδων ημερησίως και προειδοποιήσεις: να μην καταναλώνεται με άλλα προϊόντα πράσινου τσαγιού την ίδια ημέρα, να μη χρησιμοποιείται στην εγκυμοσύνη, τον θηλασμό και σε παιδιά κάτω των 18 ετών, να μην καταναλώνεται με άδειο στομάχι. Δεν γνωρίζουμε την περιεκτικότητα σε EGCG ούτε την προδιαγραφή του εκχυλίσματος στο Clora Balance — αν το εκχύλισμα περιέχει EGCG, η ετικέτα πρέπει να πληροί αυτές τις απαιτήσεις· γι' αυτό πριν τη χρήση πρέπει να ελέγχεται η ετικέτα της συγκεκριμένης συσκευασίας.

Χλωροφυλλίνη: χρωστική, όχι «ισχυρισμός»

Η χλωροφυλλίνη νατρίου-χαλκού είναι υδατοδιαλυτό παράγωγο της χλωροφύλλης· στο δίκαιο τροφίμων της ΕΕ είναι γνωστή κυρίως ως χρωστική τροφίμων E141 (ii), εγκεκριμένη με τον κανονισμό 1333/2008 [9]. Ως συστατικό συμπληρώματος δεν έχει στον κατάλογο 432/2012 κανέναν ισχυρισμό. Το αποτέλεσμα είναι το ίδιο όπως για τα φυτά: περιγράφουμε τι είναι, όχι τι κάνει. Το «πράσινο νερό» των διαφημιστικών φωτογραφιών είναι απλώς το χρώμα της.

Από πού και από πότε — τέσσερις θέσεις της λίστας

Ψευδάργυρος — ιχνοστοιχείο που υπάρχει στο κρέας, σε σπόρους, ξηρούς καρπούς και όσπρια· στα συμπληρώματα ως άλας ή χηλική ένωση (γλυκονικός, κιτρικός, θειικός, πικολινικός). Σπιρουλίνα (Arthrospira platensis) — κυανοβακτήριο που καλλιεργείται σε δεξαμενές, τρωγόταν παραδοσιακά στην περιοχή της λίμνης Τσαντ και στο παλιό Μεξικό, σήμερα παράγεται μεταξύ άλλων στην Κίνα, την Ινδία και τις ΗΠΑ· περιέχει πρωτεΐνη και φαινυλαλανίνη — τα άτομα με φαινυλκετονουρία πρέπει να ακολουθούν τις ιατρικές οδηγίες για τη συνολική της πρόσληψη. Πράσινο τσάι (Camellia sinensis) — φύλλα χωρίς ζύμωση, που παρασκευάζονται στην Κίνα και την Ιαπωνία εδώ και αιώνες· το εκχύλισμα είναι συμπυκνωμένη μορφή του φύλλου με κατεχίνες και φυσική καφεΐνη. Χλωροφυλλίνη νατρίου-χαλκού — παράγεται από φυτική χλωροφύλλη με αντικατάσταση του μαγνησίου από χαλκό και σαπωνοποίηση· σε χρήση ως χρωστική εδώ και δεκαετίες.

Πώς διαβάζουμε την ετικέτα ενός τέτοιου συμπληρώματος — πέντε σημεία

1. Σύνθεση με ονόματα και αριθμούς. Η Οδηγία 2002/46 απαιτεί η ποσότητα κάθε συστατικού με θρεπτική ή φυσιολογική δράση να δηλώνεται αριθμητικά ανά συνιστώμενη ημερήσια μερίδα. Για τον ψευδάργυρο επιπλέον το ποσοστό της τιμής αναφοράς πρόσληψης.
2. Μορφή της ένωσης ψευδαργύρου και τυποποίηση του εκχυλίσματος. «Ψευδάργυρος» χωρίς μορφή και «εκχύλισμα πράσινου τσαγιού» χωρίς αναλογία (π.χ. 10:1) ή τυποποίηση (π.χ. σε EGCG) δεν αρκούν για να συγκρίνει κανείς οτιδήποτε. Η λίστα του ιδιοκτήτη της προσφοράς δεν περιέχει αυτά τα στοιχεία· η ετικέτα θα πρέπει.
3. Καμία υπόσχεση δράσης χωρίς βάση. Η απλή παρουσία ενός ισχυρισμού στη λίστα «σε αναμονή» δεν αρκεί για τη χρήση του· πρέπει να αποδειχθεί η κατάλληλη νομική βάση, συμπεριλαμβανομένης — όπου εφαρμόζεται — της πλήρωσης των όρων του μεταβατικού καθεστώτος του άρθρου 28 παρ. 6. Για τον ψευδάργυρο βάση είναι η γνωστή ποσότητα ≥15 % ΤΑΠ ανά μερίδα.
4. Προειδοποιήσεις. «Μην υπερβαίνετε τη συνιστώμενη ημερήσια δόση», «τα συμπληρώματα διατροφής δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται ως υποκατάστατο μιας ισορροπημένης διατροφής», «να φυλάσσεται μακριά από μικρά παιδιά» — υποχρεωτικές σε κάθε συμπλήρωμα σύμφωνα με την Οδηγία 2002/46 και την ελληνική νομοθεσία [10]. Για εκχύλισμα πράσινου τσαγιού που περιέχει EGCG είναι επιπλέον υποχρεωτικές οι προειδοποιήσεις του κανονισμού 2022/2340· για τη σπιρουλίνα ο παρασκευαστής μπορεί να προσθέσει δικές του.
5. Υπεύθυνη επιχείρηση και γνωστοποίηση. Επωνυμία και διεύθυνση του παρασκευαστή ή του υπεύθυνου διάθεσης· στην Ελλάδα το συμπλήρωμα διατροφής γνωστοποιείται στον ΕΟΦ πριν την πρώτη διάθεση στην αγορά [11].

Συμπέρασμα

Για τον ψευδάργυρο επιτρέπεται να γραφτεί ότι συμβάλλει σε αυτό ή εκείνο — αλλά μόνο όταν είναι γνωστό πόσος υπάρχει. Για τη σπιρουλίνα, το πράσινο τσάι και τη χλωροφυλλίνη επιτρέπεται να γραφτεί από πού προέρχονται, πόσο καιρό τα χρησιμοποιούν οι άνθρωποι και σε ποια μορφή μπαίνουν στην κάψουλα — όχι «σε τι δρουν». Το τηρούμε όχι επειδή είναι πιο βολικό, αλλά επειδή ο αγοραστής που έχει μπροστά του σύνθεση με ονόματα και σαφείς όρους αγοράς μπορεί να αποφασίσει μόνος του. Τις ποσότητες συστατικών και τη δοσολογία ελέγξτε τις στην ετικέτα της συσκευασίας σας.